Pozitif Ayrımcılık: Bir Genç Kızın Hikayesi
Kayseri’nin o kasvetli akşamlarından birinde, evimin penceresinden dışarı bakarken, bir yandan hayatımı sorguluyordum. Yirmi beş yaşına gelmişim, ama hâlâ içimde bir şeylerin eksik olduğunu hissediyorum. Hayatımı biraz daha anlamlı kılmak, her şeyin doğru bir şekilde yerli yerine oturduğuna emin olmak istiyorum. Ama bu duygunun ortasında, kafamı meşgul eden başka bir şey vardı: Pozitif ayrımcılık. Hadi sana bir hikaye anlatayım. Belki sen de benim gibi düşünmeye başlarsın.
Hikayenin Başlangıcı: Üniversite Yılları
Bir gün, Kayseri’deki üniversitemin kampüsünde, büyük bir etkinlik için hazırlık yapılıyordu. Bir grup öğrencinin içinde olduğum bu etkinlikte, kadın girişimcilere yönelik bir program düzenlenecekti. Bütün gün boyunca afişler asıldı, duyurular yapıldı ve en sonunda kadınlar için özel bir konuşma yapılacağı açıklandı. Bu, özellikle dikkatimi çekmişti, çünkü hepimiz biliyorduk: Kadınlar, hala birçok alanda yeterince temsil edilmiyordu. Ama işte, o an içimde bir umut doğmuştu. “Belki de bu benim için bir fırsattır” diye düşündüm.
Ertesi gün etkinlik günü geldiğinde, salonda yer bulabilmek için biraz erken gitmiştim. Gözlerimde heyecan vardı. Hedefim, o gün sunulan fırsatları kaçırmamak, o konuşmaları dinleyerek kendime bir şeyler katmaktı. Bir yanda kızgınlık, bir yanda umut, karışık bir ruh haliyle oturmuştum. O salona girmemi sağlayan tek şey, bana ait olan bu “kadın olma” kimliğiyle ilgiliydi. Çünkü o etkinlik sadece kadınlar içindi. Her şey çok “doğru” hissettirmişti. Ama sonra bir şey oldu…
Yavaşça, Ama Kesin Bir Şekilde Fark Etmeye Başladım
Bir süre sonra, etkinliğin başında sahneye çıkan konuşmacı, kadın girişimciliğini anlatırken bir noktada hepimizin bilmediği bir şey söyledi. “Bu tür etkinliklere katılmak, maalesef hâlâ kadınlar için bir fırsat yaratmak adına gereklidir. Çünkü toplum, kadınları güçlü girişimciler olarak görmeye pek istekli değil.” Bir an donakaldım. Neden? Çünkü bu cümle, bana pozitif ayrımcılığın bir tür çözüm değil, aslında bir sorunun yansıması gibi geldi. İçimde bir şey kırıldı.
Bunu anlamam biraz zaman aldı. Bir kadın olarak, bu tür etkinliklerde yer almanın bana bir avantaj sağladığına inanmıştım. Ama o gün, bu ayrıcalığın aslında bir tür eşitsizliği gizlediğini fark ettim. Beni farklı bir şekilde etiketliyorlardı. Pozitif ayrımcılık, adaletsizliğe karşı bir çözüm gibi görünse de, bazen adaletin yerini yanlış anlamalara bırakabiliyordu. İşte o an, o etkinlikte ne kadar yanlış bir yerde olduğumu anlamıştım. İçimdeki kırılganlık büyüdü, ama yine de oradaydım. Bir yandan, o an ne kadar kızgın olduğumu kendime itiraf edemedim, çünkü dışarıya gülümsemek gerekiyordu.
Bir Adım Daha Atmak
O etkinlikten sonra, okulun mezuniyet dönemine yaklaşıyorduk. Bir grup arkadaşım, hayal ettiğimiz iş hayatına atılmak için büyük bir adım atmak üzereydi. Fakat burada işler biraz farklıydı. Genç kadınlar olarak, kendi işimizi kurma ve toplumda “başarılı” olma yolundaki engelleri daha fazla hissediyorduk. O dönem, her şeyin “pozitif ayrımcılıkla” yapılması gerektiğini düşündük. Kadınların iş dünyasında yer alması için “katkı sağlanmalı” diye düşünüyorduk. Ama sonra fark ettim ki, aslında bu, bizim fark edilmemiz için başka bir yol yaratıyordu. Ama o yol da, sadece “kadın” olmamızın etiketine dayanıyordu.
Gerçekten Adalet Mi?
Bir gün bir iş görüşmesindeydim. İkinci el kıyafetlerimle, kariyerime yeni başlamak üzere, son derece heyecanlıydım. Ama birden, görüşmeyi yapan kişi, bana biraz özel bir iltifat etti: “Çok umut verici bir kadınsınız, böyle girişimci kadınlara ihtiyacımız var.” O anda bir anda hissettiğim şey şuydu: İltifat değil, aslında bu yorumun altında bir şeyler saklıydı. İşe alınmak, gerçekten yeteneğimle mi olacak, yoksa sadece bir kadına pozitif ayrımcılık yapılacak mıydı? Bu düşünceler beni sıktı. O iltifat, bir ödül değil, daha çok bir etiket gibi gelmişti.
İçimdeki Çelişki
Pozitif ayrımcılık, bazen başta kulağa güzel bir çözüm gibi geliyor. Kadınların ya da diğer dezavantajlı grupların eşit şartlarla hayatlarına devam edebilmesi için devletin veya şirketlerin destek olması gerektiğini hepimiz biliyoruz. Ama ya bu ayrımcılık, daha fazla ayrımcılığa yol açarsa? Ya bu pozitif ayrımcılık, gerçekten eşitliği getirecek bir köprü değil, sadece geçici bir yama olacaksa?
Bugün, biraz daha büyüdüm, biraz daha olgunlaştım. Geriye dönüp bakınca, pozitif ayrımcılığın aslında benim gözümdeki yerinin ne kadar karışık olduğunu düşünüyorum. O zamanlar, kadın olmanın bana bir avantaj sunduğunu düşünüyordum, ama şimdi, o avantajın aslında doğru bir çözüm olmadığını fark ediyorum. Evet, kadınların eşitlik mücadelesi hâlâ sürüyor ve her birimizin biraz daha fazla görünmesi gerekiyor, ama bu mücadelenin içinde, bu tür etiketlere de yer yok.
Son Söz: Pozitif Ayrımcılık ve Benim Hikayem
Pozitif ayrımcılık, başlangıçta hoş bir çözüm gibi görünüyor olabilir, ama içinde gizli bir eşitsizliği barındırıyor. Gerçek eşitlik, kim olduğumuzu, cinsiyetimizi, kimliklerimizi bir kenara koyarak, sadece yeteneklerimizle, başarımızla değerlendirilmekten geçiyor. Yani, belki de pozitif ayrımcılıkla ilgili çözüm, gerçek eşitlikten önce, kendimizi nasıl değerlendirdiğimizle ilgili bir değişiklik yapmaktan geçiyor. O yüzden, hayatımın her anında, sadece kadın olduğum için değil, başarılı olduğum için de var olmak istiyorum. Ve bunun için pozitif ayrımcılık değil, gerçek adaletin peşinden gitmeliyim.